મહોરમ
મોહરમ ઇસ્લામી કેલેન્ડરનો પ્રથમ મહિનો છે અને મુસ્લિમ સમુદાય માટે ઘણો પાવન ગણાય છે. આ મહિનો ‘ઈદ’ જેવા આનંદનાં તહેવારો કરતાં વિપરીત, દુઃખ અને શોકનો તહેવાર છે. મોહરમ ખાસ કરીને કરબલાની ઘટના સાથે જોડાયેલો છે, જેમાં હઝરત ઇમામ હુસેન અને તેમના સાથીઓના બલિદાનની સ્મૃતિમાં આ દિવસો મનાવવામાં આવે છે.આ દિવસે મુસ્લિમો ઉપવાસ કરે છે, નમાજમાં ભાગ લે છે અને કરબલાની દુઃખદ ઘટનાને યાદ કરી શોક વ્યક્ત કરે છે. મોહરમ હિંદુસ્તાન સહિત અનેક દેશોમાં ધર્મનિષ્પક્ષતાથીObserved થાય છે, જેમાં લોકો તાજિયા તૈયાર કરે છે અને જાહેર શોકયાત્રાઓ (જુલૂસ) કાઢે છે.
આ તહેવાર માત્ર ધર્મનાં ભાગ રૂપે નહીં, પણ માનવતા અને સત્યના પ્રતિનિધિ તરીકે પણ જાણીતી છે. મોહરમ દ્વારા સમજાવવામાં આવે છે કે સાચા સિદ્ધાંતો માટે જીવ આપી દેવો, પણ અન્યાય સામે માથું ન ઝુકાવવું એ સાચી વીરતા છે.
કરબલાની પાવન અને દુઃખદ ઘટના
કરબલાની ઘટનાએ ઇતિહાસમાં એવું સ્થાન મેળવ્યું છે કે જે ક્યારેય ભૂલાય નહીં. ઈસ્લામના પયગમ્બર હઝરત મોહમ્મદ (સ.) ના નાતી હઝરત ઇમામ હુસેને, તેમના પરિવારજનો અને ૭૨ સાથીઓ સાથે કરબલાની રણભૂમિમાં અણમસ્તક શહીદી સ્વીકારી હતી.
આ લડાઈમાં હઝરત હુસેન સામે યઝીદ નામના નીતિવિહીન શાસકની સેના હતી. યઝીદ ઇસ્લામ ધર્મના સિદ્ધાંતોના વિરોધમાં હતું અને હુસેન ઉપર તેના હુકમો માનવાનો દબાણ કરતો હતો. પરંતુ હુસેને અડગ રહીને ઇનકાર કર્યો અને અંતે તેમનાં પરિવાર અને સાથીઓ સાથે શહીદી સ્વીકારી.
કરબલાનું ધમાસાણ માત્ર એક લડાઈ નહોતું, પરંતુ સત્ય, ધર્મ અને નૈતિકતાના રક્ષણ માટેના ઉચ્ચ માનવ મૂલ્યોનું પ્રતિનિધિત્વ હતું. આજે પણ તે ઘટનાને યાદ કરીને લોકો ભાવનાત્મક બની જાય છે.
યઝીદ સામે હુસેનનો સાહસ અને ત્યાગ
હઝરત હુસેન એક આવા નેતા હતા જેમણે ક્યારેય તાનાશાહી સામે માથું ન ઝુકાવ્યું. તેમણે સત્તા કે લોકપ્રિયતા માટે પોતાનું સિદ્ધાંત ન છોડ્યું. યઝીદે ઘણી રીતે તેમને દબાવવા પ્રયત્ન કર્યો – લાલચ, ધમકી અને દમન દ્વારા – પણ હુસેન અડગ રહ્યા.
કરબલાના મેદાનમાં તેમણે તરસે તડપતા બાળકો, બહેન ઝયનબ અને સાથીઓ સાથે અતિ દુઃખદ પરિસ્થિતિઓમાં પણ નૈતિકતા જાળવી. આ ત્યાગે આજે પણ દરેક સમાજમાં નમન પામે છે.તેના પુત્ર અલી અસ્કર જેવા છોટા બાળકથી લઈને હઝરત અબ્બાસ સુધીના સાથીઓએ શહીદી આપી. દરેક બલિદાન માનવતાના ઉદ્દીપન માટે યાદગાર છે.
કરબલાની ઘટનામાં શહીદ થયેલાં શ્રદ્ધાંજલિપાત્ર પાત્રો
કરબલાની ઘટનામાં ઘણા પાત્રોએ અવિસ્મરણીય શૌર્ય દર્શાવ્યું. હઝરત અબ્બાસ, જેમણે પાણી લાવવા જતા પોતાના બંને હાથ ગુમાવ્યા, એ વીરતા અને ભાઈચારાનું ઉદાહરણ છે.
હઝરત અલી અસ્કર – હુસેનનો છ મહિના નો પુત્ર – તીર વાગીને શહીદ થયો, જે માનવતાને કંપાવી દેતી ઘટના છે. હઝરત ઝયનબનાં પુત્રો, કાસિમ અને અલી અકબર જેવા યુવાનો પણ બહાદૂરીથી લડ્યા અને શહીદ થયા.
આ પાત્રો આપણા માટે એક શિક્ષા છે કે પોતાનાં મૌલિક અધિકારો માટે કેટલો પણ મોટો ભોગ આપવો પડે, તો પણ ન્યાય માટે ઝઝૂમવું જોઈએ.
આજે મોહરમ કેવી રીતે ઉજવાય છે
મોહરમ આજે સમગ્ર વિશ્વમાં શોક દિવસ તરીકે ઊજવાય છે. લોકો ઉપવાસ રાખે છે, દુઃખ વ્યક્ત કરે છે અને દાન-પૂણ્ય કરે છે. ઠંડાં પીણાં અને શરબતનું વિતરણ કરીને હુસેનની તરસની યાદ તાજી કરવામાં આવે છે.
ઘણા શહેરોમાં તાજિયા કાઢવામાં આવે છે – ભવ્ય શણગાર સાથે. તાજિયાના જુલૂસમાં હજારો લોકો ભાગ લે છે અને નમજીદુસ થી લઈને રસ્તા સુધી શોકવ્યક્તિ અને ઝઝબા સાથે નિકળે છે.
આ તહેવાર બધાને સત્માર્ગ પર ચાલવાની પ્રેરણા આપે છે – ન્યાય માટે લડવું, તાનાશાહીનો વિરોધ કરવો અને સત્ય માટે શહીદ થવા તૈયાર રહેવું.
સંદેશો
મોહરમ માત્ર મુસ્લિમો માટે નહીં, પણ આખી માનવતા માટે એક શીખણ છે. તે આપણને શીખવે છે કે સાચા ધર્મમાં સત્ય અને ન્યાય માટે દયા, કરૂણા અને બલિદાન મહત્વ ધરાવે છે.
અંતે, કરબલાની કથા એક જીવનમૂલ્યની કથા છે – જે સમર્પણ, ત્યાગ અને સિદ્ધાંતોની ઉજવણી કરે છે. હઝરત હુસેનના ત્યાગનું ચિહ્ન મોહરમ છે, જે દર વર્ષે આપણા દિલને સ્પર્શે છે.
