મહાવીર જયંતિ (જન્મ કલ્યાણ):

      જૈન ધર્મમાં મહાવીર જયંતિ એ ભગવાન મહાવીરના જન્મદિન તરીકે ઊજવવામાં આવે છે. ચૈત્ર માસની સુદ ત્ર્યોદશી (તેરસ)ના દિવસે ઇ.સ. પૂર્વે 599 (અન્ય મતે 540)માં વૈશાલી નગરીમાં મહાવીર સ્વામીનો જન્મ થયો હતો. તેમના પિતા રાજા સિદ્ધાર્થ અને માતા રાણી ત્રિશલા હતાં. જન્મ સમયે દેવોએ આકાશથી સુવર્ણ કલશો દ્વારા અભિષેક કર્યો, જેને "જન્મ કલ્યાણક" કહેવામાં આવે છે.

      મહાવીર સ્વામીનો જન્મ એક ઐતિહાસિક ઘટના હતી, કારણ કે તેઓ જૈન ધર્મના 24મા અને અંતિમ તીર્થંકર હતા. તેમના જન્મથી જ દિવ્ય પ્રકાશ ફેલાયો અને ત્રણે લોકોમાં આનંદ છવાયો. બાળકને "વર્ધમાન" નામ આપવામાં આવ્યું, કારણ કે તેમના જન્મ સમયે રાજ્યમાં ધન-ધાન્ય અને સમૃદ્ધિ વધી હતી.

      મહાવીર સ્વામીના જીવનની શરૂઆતથી જ તેમની મહાનતાના ચિહ્નો દેખાવા લાગ્યા હતા. બાળપણથી જ તે નિર્ભય અને તેજસ્વી હતા, જેથી લોકોએ તેમને "મહાવીર" (મહાન વીર) કહેવાનું શરૂ કર્યું. તેમના જન્મદિવસે જૈન સમાજ ધાર્મિક સભાઓ, પ્રવચનો અને દાન-પુણ્યના કાર્યો દ્વારા આ દિવસને ઉજવે છે.

ગર્ભાવતરણ અને ગર્ભપરિવર્તન

      ભગવાન મહાવીરનું જીવન અસાધારણ ઘટનાઓથી ભરપૂર છે. જૈન ધર્મ મુજબ, તીર્થંકરો ક્ષત્રિય કુળમાં જ જન્મે છે, પરંતુ મહાવીરનો ગર્ભ સૌપ્રથમ બ્રાહ્મણ કુળમાં રહેલી દેવાનંદાના ગર્ભમાં સ્થાપિત થયો. આ ઘટનાથી દેવલોકના ઇન્દ્રને જાણ થતાં, તેમણે હરિ-ણૈગમેષી દેવ દ્વારા ગર્ભપરિવર્તન કરાવ્યું અને મહાવીરને ક્ષત્રિય રાજા સિદ્ધાર્થ અને રાણી ત્રિશલાના ગર્ભમાં સ્થાપિત કરાયા.

      આ ઘટનાને "ગર્ભાપહરણ" કહેવામાં આવે છે, જે કરોડો વર્ષોમાં એક જ વાર બને છે. રાણી ત્રિશલાએ ગર્ભાવસ્થામાં 14 મહાન સ્વપ્નાં જોયાં, જે તીર્થંકરના જન્મની સૂચના આપતા હતાં. આ સ્વપ્નાંના ફળાદેશ પ્રમાણે, ત્રિશલા "વિશ્વમાતા" બની, કારણ કે તેઓ તીર્થંકર જેવા મહાન પુત્રની માતા બન્યાં.

દીક્ષા કલ્યાણક: સંયમ પથ પર પગથિયો

      30 વર્ષની વયે મહાવીર સ્વામીએ સંસારનો ત્યાગ કરી સાધુજીવન અપનાવ્યું. તેમણે પોતાના મોટા ભાઈ નંદિવર્ધનની સંમતિ લઈ, બે વર્ષ સુધી ગૃહસ્થાશ્રમમાં જ રહીને લોકોને દાન-ધર્મનો માર્ગ દર્શાવ્યો. દીક્ષા લેતા પહેલાં, તેમણે સોનું, રત્નો અને વસ્ત્રોનો વિશાળ દાન-મહોત્સવ કર્યો, જેથી ગરીબોનું દુઃખ દૂર થયું.

      વૈશાખ માસની દશમી (દશમ)ના દિવસે, મહાવીરે સાતખંડ વનમાં અશોક વૃક્ષ નીચે દીક્ષા લીધી. તેમણે પોતાના કેશ ખેંચીને લોચન કર્યા અને સાધુધર્મની પ્રતિજ્ઞા લીધી. આ સમયે તેમણે પાંચ મહાવ્રતો – અહિંસા, સત્ય, અચૌર્ય, બ્રહ્મચર્ય અને અપરિગ્રહ – સ્વીકાર્યા. દીક્ષા પછી, તેમણે 12 વર્ષ સુધી કઠોર તપસ્યા કરી, જે દરમિયાન દેવો અને મનુષ્યોએ અનેક ઉપસર્ગો (કષ્ટો) આપ્યા, પરંતુ મહાવીરે તે સહન કર્યા.

કેવળજ્ઞાન કલ્યાણક (સર્વજ્ઞતાની પ્રાપ્તિ)

      12.5 વર્ષની તપસ્યા પછી, ઋજુવાલિકા નદીના કિનારે શાલ વૃક્ષ નીચે મહાવીર સ્વામીને કેવળજ્ઞાન (સર્વજ્ઞતા) પ્રાપ્ત થયું. આ સમયે તેમણે ચાર ઘાતિય કર્મો – જ્ઞાનાવરણીય, દર્શનાવરણીય, મોહનીય અને અંતરાય – નો નાશ કર્યો. કેવળજ્ઞાન પ્રાપ્ત થતાં, તેઓ અરિહંત (કર્મથી મુક્ત) બન્યા અને ત્રણેય લોકોમાં પૂજનીય થયા.

      ઇન્દ્રાદિક દેવોએ આ શુભ પ્રસંગે સમવસરણ (ધાર્મિક સભા)ની રચના કરી, જ્યાં મહાવીરે પોતાનું પ્રથમ ઉપદેશ આપ્યો. તેમની વાણી "દેવવાણી" તરીકે ઓળખાય છે, કારણ કે દરેક પ્રાણી તેને પોતાની ભાષામાં સમજી શકતો હતો. ગૌતમ સ્વામી સહિત હજારો શિષ્યો મહાવીરના ઉપદેશથી પ્રભાવિત થઈ દીક્ષિત બન્યા.

નિર્વાણ કલ્યાણક (મોક્ષ પ્રાપ્તિ)

      72 વર્ષની ઉંમરે, મહાવીર સ્વામીએ પાવાપુરીમાં નિર્વાણ (મોક્ષ) પ્રાપ્ત કર્યું. આસો માસની અમાસ (અમાવાસ્યા)ના દિવસે, 48 કલાક સુધી ચાલેલા અંતિમ ઉપદેશ પછી, તેમણે શરીર છોડી દીધું અને મોક્ષ પામ્યા. આ સમયે દેવો, ગણધરો અને લાખો ભક્તો ઉપસ્થિત હતા.

      મહાવીરના નિર્વાણના દિવસે, દીપોત્સવ (દિવાળી) ઊજવવામાં આવે છે, કારણ કે તે સમયે દીવાઓના પ્રકાશથી સમગ્ર વિશ્વ પ્રકાશિત થયું હતું. જૈન ધર્મમાં આ દિવસ ખૂબ જ પવિત્ર માનવામાં આવે છે અને ભક્તો દ્વારા ધાર્મિક સભાઓ, પ્રાર્થના અને દાનધર્મની ક્રિયાઓ કરવામાં આવે છે

Related Post